Găng tay chống tĩnh điện (ESD) là gì
ESD (electrostatic discharge) là hiện tượng phóng tĩnh điện, sinh ra khi các bề mặt tiếp xúc rồi tách ra và tích điện trên cơ thể người. Người chỉ cảm nhận được cú phóng điện ở khoảng 3.000 V, nhưng linh kiện như MOSFET hay vi mạch có thể hỏng ở mức 100 V hoặc thấp hơn — và hư hỏng nhiều khi không lộ ngay.
Vậy găng tay chống tĩnh điện là gì? Đó là găng dệt sợi dẫn điện — phổ biến nhất là sợi carbon — vào lớp lót, tạo đường cho điện tích thoát dần về đất khi người đeo được nối đất qua vòng đeo tay chống tĩnh điện, sàn và giày dẫn điện. Găng tay ESD thuộc nhóm vật liệu tiêu tán tĩnh điện: theo các tiêu chuẩn ESD, điện trở bề mặt của vật liệu tiêu tán nằm trong khoảng 104 đến dưới 1011 Ω, còn găng ESD trên thị trường thường công bố khoảng 106–109 Ω. Chương trình kiểm soát ESD thường xây dựng theo ANSI/ESD S20.20 hoặc IEC 61340-5-1.
Lưu ý dễ nhầm: găng khám bệnh thông thường không mặc nhiên là găng ESD — latex hay nitrile y tế thường là chất cách điện, trừ các dòng nitrile được công bố rõ là ESD-safe. Găng cũng không thay được vòng đeo tay nối đất, mà hoạt động cùng vòng đeo tay như một hệ thống.
Găng tay chống tĩnh điện phủ PU, sợi carbon
Loại găng ESD phổ biến nhất là găng dệt kim liền mạch bằng nylon hoặc polyester pha sợi carbon, phủ polyurethane (PU). Sợi carbon dệt lẫn trong sợi nền — nhìn như các sọc mảnh sẫm màu — tạo mạng dẫn điện khắp bề mặt găng; mật độ dệt thường gặp là 13 gauge. Lớp phủ PU mỏng, bám khô và không để lại cặn trên linh kiện.
| Tiêu chí | Phủ PU đầu ngón | Phủ PU lòng bàn tay |
|---|---|---|
| Cảm giác thao tác | Rất linh hoạt, cảm nhận rõ chi tiết nhỏ | Kém tinh hơn do phủ kín lòng bàn tay |
| Độ bám và bảo vệ | Bám ở đầu ngón, mu tay thoáng | Bám chắc hơn, che chắn lòng bàn tay tốt hơn |
| Hợp với | Vi lắp ráp, kiểm tra, thao tác linh kiện nhỏ | Cầm bo mạch lớn, khung máy, lắp ráp thông thường |
Nhờ ôm sát và nhẹ, găng tay chống tĩnh điện phủ PU đầu ngón và bản phủ lòng bàn tay hợp với lắp ráp điện tử, cầm bo mạch PCB, kiểm tra và sửa chữa điện thoại, laptop. Đây là găng tái sử dụng: giặt bằng chất giặt trung tính không ion, phơi khô tự nhiên, đo kiểm điện trở định kỳ và thay ngay khi đầu ngón mòn hoặc lớp PU bong.
Găng tay phòng sạch: nitrile, cao su
Nếu găng ESD bảo vệ linh kiện khỏi điện tích, găng tay phòng sạch bảo vệ sản phẩm khỏi chính người thao tác: dầu da, muối mồ hôi và hạt bụi từ tay. Găng phòng sạch đúng nghĩa thường không bột, ít hạt, ion chiết xuất thấp, màu trắng để dễ thấy vết bẩn; dòng chuyên dụng có cổ tay dài khoảng 30 cm.
Găng tay nitrile phòng sạch là lựa chọn phổ biến nhất: bền, kháng đâm thủng tốt, kháng hóa chất khá và không gây dị ứng latex. Găng tay cao su phòng sạch (latex thiên nhiên) ôm tay, đàn hồi tốt, nhưng latex là chất cách điện, không tiêu tán tĩnh điện và có nguy cơ dị ứng, nên khu vực nhạy ESD thường không chọn latex. Vinyl rẻ hơn nhưng kém bền, chỉ hợp phòng sạch cấp thấp.
Cấp phòng sạch theo ISO 14644 thường gặp từ ISO 3 đến ISO 8; cấp càng sạch, yêu cầu về hạt và ion càng chặt, nên chọn theo phân loại nhà sản xuất công bố trên nhãn. Khi phòng vừa cần sạch vừa cần chống tĩnh điện, nhà máy chọn nitrile phòng sạch loại ESD-safe, thường công bố điện trở dưới 109 Ω cho linh kiện nhạy. Nếu chỉ cần bảo vệ đầu ngón, bao ngón tay tiêu tán tĩnh điện là lựa chọn gọn hơn.
Chọn nhanh theo vị trí: khâu lắp ráp, sửa chữa chọn găng dệt sợi carbon phủ PU; khâu phòng sạch chọn nitrile dùng một lần đúng cấp sạch, bản ESD-safe khi linh kiện nhạy tĩnh điện. Trước khi đặt số lượng lớn, nên yêu cầu bảng thông số điện trở và kết quả kiểm tra hạt, ion của đúng mã găng.
Xem thêm bài so sánh găng tay nitrile, latex và vinyl và bảng size găng tay và cách đo tay để chọn đúng cỡ khi đeo cả ca.
