Găng tay chống hóa chất là gì, tiêu chuẩn EN 374
Găng tay chống hóa chất (nhiều người vẫn gọi gọn là găng tay hóa chất) là găng bảo hộ được kiểm nghiệm khả năng ngăn hóa chất lỏng tiếp xúc với da, khác với găng chống cắt hay cách nhiệt.
Ngoài cổ tay tiêu chuẩn, dòng này còn có găng tay chống hóa chất loại dài tới khuỷu tay hoặc tới vai, cho việc thò tay sâu vào bể chứa. Tiêu chuẩn tham chiếu chính là EN ISO 374-1:2016, kiểm tra ba tính chất: chống xuyên qua lỗ kim, đường may; thấm qua vật liệu ở cấp độ phân tử; và biến đổi vật lý sau tiếp xúc như phồng, cứng hay mềm nhũn. Trong đó, thời gian xuyên thấm (breakthrough time) là con số quan trọng nhất.
| Cấp hiệu năng | Thời gian xuyên thấm |
|---|---|
| Cấp 1 | Trên 10 phút — chỉ đủ cho bắn tóe |
| Cấp 2 | Trên 30 phút — tối thiểu của Type A và B |
| Cấp 3 | Trên 60 phút |
| Cấp 4 | Trên 120 phút |
| Cấp 5 | Trên 240 phút |
| Cấp 6 | Trên 480 phút — tương đương một ca làm việc |
Trên bao bì, găng đạt chuẩn có pictogram hình bình tam giác kèm phân loại Type A, B hoặc C. Type A đạt cấp 2 trở lên với ít nhất 6 hóa chất thử nghiệm, Type B với ít nhất 3, Type C chỉ cần cấp 1 với 1 hóa chất. Dưới pictogram là các chữ cái mã hóa chất đã qua kiểm tra — ví dụ K là natri hydroxit 40%, L là axit sulfuric 96%.
Lưu ý: thời gian xuyên thấm đo trong phòng thí nghiệm không bằng thời gian an toàn tuyệt đối tại nơi làm việc; nhiệt độ cao, ma sát hay hóa chất pha trộn đều rút ngắn thời gian này.
Chọn theo chất liệu
Mỗi chất liệu chỉ kháng tốt một nhóm hóa chất và yếu trước nhóm khác. Bảng dưới đây tóm tắt bốn chất liệu phổ biến; khi mua vẫn cần đối chiếu bảng tương thích của đúng mã găng, vì mỗi hãng cho kết quả khác nhau. Nếu chưa rõ nitrile là chất liệu gì, xem thêm bài găng tay nitrile là gì.
| Chất liệu | Kháng tốt | Hạn chế |
|---|---|---|
| Nitrile | Dầu mỡ, nhiên liệu, nhiều axit và bazơ | Xeton, dung môi clo hóa, dung môi thơm |
| Neoprene | Axit, bazơ, cồn, chất oxy hóa | Dung môi thơm, dung môi halogen hóa |
| PVC | Axit, bazơ, muối; giá rẻ | Dung môi hữu cơ làm PVC cứng giòn |
| Cao su tự nhiên (latex) | Dung dịch nước, axit và bazơ loãng | Dầu mỡ, phần lớn dung môi; có thể gây dị ứng |
Găng tay nitrile chống hóa chất
Nitrile là lựa chọn cân bằng nhất cho đa số công việc: kháng dầu mỡ, xăng dầu và nhiều axit, bazơ, lại bền đâm thủng hơn latex. Các cụm găng tay cao su nitrile chống hóa chất hay găng tay chống hóa chất nitrile đều chỉ cùng nhóm sản phẩm này.
Điều cần phân biệt là độ dày. Găng nitrile dùng một lần khoảng 4–5 mil chỉ chống bắn tóe — dính hóa chất là tháo bỏ ngay; từ khoảng 8 mil trở lên, nitrile mới được tính là găng chống hóa chất cho tiếp xúc lâu. Nitrile cũng yếu trước acetone, dung môi clo hóa như dichloromethane và dung môi thơm như toluene.
Găng tay neoprene
Neoprene kháng tốt nhiều axit, bazơ, cồn và chất oxy hóa, lại mềm dẻo, thao tác linh hoạt. Găng tay chống hóa chất neoprene thường là găng đen dày tái sử dụng, hợp cho phòng thí nghiệm và vệ sinh công nghiệp. Hạn chế của nó là kém bền trước dung môi thơm và dung môi halogen hóa — công việc chủ yếu liên quan hai nhóm này thì neoprene không an toàn dù găng trông rất dày.
Găng tay nhựa PVC
Găng tay PVC thuộc nhóm găng tay nhựa quen thuộc trong vệ sinh công nghiệp: kháng axit, bazơ, muối khá tốt, giá rẻ, bền ma sát; nhờ chất hóa dẻo, găng tay nhựa dẻo PVC mềm và ôm tay. Nhưng dung môi hữu cơ như acetone, xeton, ete sẽ rút chất hóa dẻo, khiến găng cứng, nứt và mất khả năng bảo vệ. Găng vinyl mỏng dùng một lần bằng PVC cũng không được coi là găng chống hóa chất; muốn chống hóa chất thực sự phải chọn găng PVC dày tái sử dụng có mã EN 374.
Găng tay cao su chống hóa chất, chống axit
Nhóm găng tay cao su chống hóa chất truyền thống làm từ latex cao su tự nhiên: đàn hồi tốt, kháng dung dịch nước và axit, bazơ loãng, nên găng tay chống axit dạng gia dụng, vệ sinh thường thuộc nhóm này. Tuy nhiên latex bị dầu mỡ phá hủy nhanh và có nguy cơ dị ứng, nên nhiều cơ sở đã chuyển sang nitrile.
Với axit đặc hoặc xeton, cả latex lẫn nitrile đều không đủ; đây là trường hợp của cao su butyl, kháng tốt axit mạnh như axit nitric, axit sulfuric đặc và các xeton, dù giá cao và ít phổ biến hơn. Khi chọn găng tay cao su chống axit, hãy đối chiếu nồng độ axit với bảng xuyên thấm của hãng thay vì chỉ nhìn nhãn “chống axit”.
Găng tay chống dầu, chống xăng dầu
Nếu hóa chất chính trong ca làm việc là dầu mỡ, gần như mọi bảng tương thích đều chỉ về nitrile. Thành phần acrylonitrile trong cao su nitrile tạo khả năng kháng dầu khoáng, dầu thực vật, mỡ, xăng và dầu diesel; đây cũng là chất liệu thường được khuyến nghị cho thợ sửa ô tô.
Ngược lại, latex là lựa chọn tệ nhất cho găng tay chống dầu nhớt vì dầu làm cao su tự nhiên trương nở và mục rách. Với việc gara, bảo trì máy hay chiết nạp nhiên liệu, bạn có hai hướng: găng tay chống xăng dầu dùng một lần bằng nitrile dày khoảng 6–8 mil cho thao tác ngắn; hoặc găng nitrile tái sử dụng có lót khi phải ngâm tay lâu trong dầu.
Găng tay chống nước, chống thấm
Một điểm dễ nhầm: găng tay bảo hộ chống nước thông thường và găng chống hóa chất không phải một. Găng chống thấm nước dạng phủ nitrile hoặc PVC cho xây dựng, làm vườn chỉ ngăn nước và vết bắn nhẹ; chúng không qua kiểm tra xuyên thấm EN 374 nên không có cơ sở khẳng định kháng hóa chất.
Ngược lại, găng đạt EN 374 bắt buộc vượt qua phép thử rò rỉ bằng khí và nước theo EN ISO 374-2 — không rò rỉ mới được công nhận là rào chắn chất lỏng. Vì thế, đôi găng tay cao su chống nước dùng rửa chén, vệ sinh có lót bông thực chất là một dạng găng chống hóa chất nhẹ; khi cần bảo vệ cẳng tay, hãy chọn loại cổ dài khoảng 33 cm hoặc tới khuỷu tay.
So sánh với găng tái sử dụng: Ansell, Honeywell, Takumi
Ranh giới dùng một lần và tái sử dụng khá rõ. Găng dùng một lần thắng ở vệ sinh: nhiễm bẩn là thay đôi mới. Găng tái sử dụng thắng ở thời gian tiếp xúc: độ dày thường khoảng 15–28 mil, có lót bông, chịu được ngâm lâu, chi phí trên mỗi lần dùng thấp hơn nếu dùng đúng cách.
| Tiêu chí | Dùng một lần (nitrile mỏng) | Tái sử dụng (nitrile, neoprene dày) |
|---|---|---|
| Độ dày thường gặp | Khoảng 4–8 mil | Khoảng 15–28 mil, thường có lót |
| Kiểu tiếp xúc phù hợp | Bắn tóe, thao tác ngắn | Tiếp xúc lâu, ngâm trong dung dịch |
| Khi nhiễm bẩn | Tháo bỏ ngay, không giặt dùng lại | Khử nhiễm theo hướng dẫn của hãng |
Ở nhóm tái sử dụng, găng tay chống hóa chất Ansell dòng AlphaTec Solvex được nhắc nhiều nhất. Mẫu 37-176 là găng nitrile xanh lá, lót bông, dài khoảng 330 mm, dày 0,38 mm (khoảng 15 mil), đạt EN 374 Type A. Mẫu găng tay Ansell 37 175 cùng dòng nhưng dày hơn — Ansell công bố 0,46 mm — có chứng nhận tiếp xúc thực phẩm; một số nơi bán ghi độ dày thấp hơn, nên hãy lấy thông số chính hãng làm chuẩn.
Găng tay chống hóa chất Honeywell nổi bật ở dòng North Nitri-Knit: găng nitrile có lót dệt, độ dày lớn khoảng 40 mil, bám tốt trong môi trường dầu mỡ, có thể giặt được, hướng tới nhà máy hóa chất và lọc dầu. Thông số từng mã nên tra trên tài liệu của hãng.
Với găng tay chống hóa chất Takumi — thương hiệu được giới thiệu là của Nhật, bán tại Việt Nam qua một số nhà phân phối đồ bảo hộ — thông tin công khai hiện còn khá mỏng. Mẫu NB-800L được mô tả là găng nitrile lót bông, mặt nhám, kháng dầu mỡ và xăng dầu; tuy nhiên chưa tìm thấy trang chính hãng công bố phân loại Type hay bảng xuyên thấm EN 374 cụ thể. Nếu cân nhắc dòng này cho hóa chất mạnh, hãy yêu cầu người bán tài liệu kiểm nghiệm của đúng mã găng.
Chọn găng trong ba bước: (1) liệt kê hóa chất, nồng độ và thời gian tiếp xúc; (2) đối chiếu bảng xuyên thấm của hãng cho đúng mã găng, chọn cấp hiệu năng cao hơn thời gian tiếp xúc dự kiến; (3) chọn độ dày và độ dài cổ tay — bắn tóe thì dùng một lần, ngâm lâu thì tái sử dụng. Khi phân vân, hãy hỏi cán bộ an toàn lao động của đơn vị.
Tóm lại, chọn găng tay chống hóa chất là chọn theo hóa chất và thời gian, không phải theo thói quen. Nếu đang phân vân giữa các chất liệu dùng một lần, bài so sánh nitrile, latex và vinyl sẽ giúp bạn chốt lựa chọn.
